Tranh cãi về án phí trong vụ kiện minh bạch tài liệu AUKUS tại Úc

Chính phủ Úc đang gây áp lực lên cựu Thượng nghị sĩ Rex Patrick, yêu cầu ông phải chịu khoản án phí lên đến 150.000 đô la Úc nếu thất bại trong cuộc chiến pháp lý đòi tiếp cận các tài liệu liên quan đến thỏa thuận AUKUS. Vụ việc này đã làm dấy lên làn sóng phản đối từ nhiều nghị sĩ độc lập và các tổ chức minh bạch, đặt ra câu hỏi lớn về quyền tiếp cận thông tin công chúng tại Úc.

Cuộc chiến đòi minh bạch thông tin AUKUS

Cựu Thượng nghị sĩ Rex Patrick, một nhà vận động vì sự minh bạch thông tin mạnh mẽ, đã sử dụng Đạo luật Tự do Thông tin (Freedom of Information - FoI) của Úc để yêu cầu cung cấp chi tiết về địa điểm lưu trữ chất thải hạt nhân từ hạm đội tàu ngầm trong tương lai. Đây là một phần quan trọng của thỏa thuận an ninh AUKUS giữa Úc, Vương quốc Anh và Hoa Kỳ, vốn gây nhiều tranh cãi và lo ngại về môi trường. Vào tháng 5 vừa qua, ông Patrick đã giành chiến thắng trong một vụ kháng cáo hành chính liên quan đến vấn đề này, mở ra hy vọng về việc công chúng sẽ được tiếp cận những thông tin quan trọng. Tuy nhiên, Bộ Công nghiệp, Khoa học và Tài nguyên đã ngay lập tức kháng cáo quyết định này lên Tòa án Liên bang, tìm cách lật ngược phán quyết và yêu cầu ông Patrick phải chi trả các chi phí pháp lý của chính phủ nếu ông thua kiện. Động thái này đã đẩy cuộc chiến pháp lý lên một cấp độ mới, thu hút sự chú ý của nhiều thành viên Quốc hội và các tổ chức xã hội.

Án phí tiềm ẩn và lập trường của chính phủ

Theo các tài liệu được công bố, chính phủ Úc kiên quyết rằng ông Patrick nên chịu trách nhiệm cho các chi phí pháp lý nếu ông không thành công trong vụ kiện. Khoản phí này có thể lên tới 150.000 đô la Úc, một con số đáng kể có thể gây áp lực tài chính lớn cho một cá nhân. Nhiều nghị sĩ độc lập và các nhóm vận động minh bạch đã kêu gọi Tổng Chưởng lý Michelle Rowland can thiệp để chính phủ không theo đuổi việc đòi án phí. Tuy nhiên, tuần trước, bà Rowland đã từ chối các lời kêu gọi này, khẳng định rằng chính phủ có quyền yêu cầu ông Patrick phải trả án phí nếu thua kiện, hành động “kiên quyết và đúng đắn” để bảo vệ lợi ích của mình. Bà Rowland cũng nhấn mạnh rằng Bộ Công nghiệp chịu trách nhiệm về việc tiến hành vụ kiện và bộ này không chấp nhận rằng “quy tắc kiện tụng mẫu mực” (model litigant rules) ngăn cản họ đòi án phí từ ông Patrick. Quy tắc này thường yêu cầu các cơ quan chính phủ phải hành xử một cách công bằng và không gây khó khăn không cần thiết cho các bên đối lập trong các vụ kiện.

Phản ứng từ các chính trị gia và tổ chức xã hội

Lập trường của chính phủ đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ nhiều phía. Thượng nghị sĩ Jacqui Lambie đã công khai lên tiếng, chỉ trích Tổng Chưởng lý Rowland “hành xử như một con rối của Đảng Lao động”. Bà Lambie cho rằng chính phủ đang gửi một thông điệp rõ ràng tới công chúng: “Hãy dừng lại khi chúng tôi nói bạn không thể có thông tin theo FoI, hoặc chúng tôi sẽ đưa bạn ra tòa và bạn có thể mất tất cả tiền tiết kiệm... và có thể cả nhà của bạn.” Bà cũng bày tỏ sự thất vọng khi Tổng Chưởng lý lại “đùn đẩy” một vấn đề nguyên tắc cấp chính phủ cho thư ký của một bộ duy nhất. Một số nghị sĩ độc lập khác, bao gồm Helen Haines, David Pocock và David Shoebridge của Đảng Xanh, cũng đã bày tỏ sự ủng hộ đối với cựu Thượng nghị sĩ Patrick. Các tổ chức uy tín như Liên minh Truyền thông Giải trí & Nghệ thuật (Media Entertainment & Arts Alliance), Quỹ Grata, Liên minh vì Tự do Nhà báo (Alliance for Journalists’ Freedom) và Mạng lưới Dân chủ Úc (Australian Democracy Network) đều đã kêu gọi chính phủ ngừng thách thức pháp lý này. Bà Tosca Lloyd, một nhà vận động của Quỹ Công lý cho Người tố giác (Whistleblower Justice Fund), cũng đã lên tiếng bày tỏ quan ngại.